لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

سابقه و هدف: یکی از قدیمی ترین روش های طبقه بندی و شناسایی گونه های مختلف گیاهی، استفاده از صفات ریخت شناسی است، از میان مشخصه های ریخت شناسی، برگ ها به دلیل فتوسـنتز و کربن گیـری دارای اهمیت بسیاری هستند. تحلیل های ریخت سنجی معمولا به دو روش سنتی و هندسی انجام می گیرد. تاکنون مطالعات بررسی تغییرات مورفولوژیکی گیاهان در ایران به روش سنتی بوده است و استفاده از ریخت سنجی هندسی برای گونه های جانوری استفاده شده است. هدف از این مطالعه بررسی تغییرات ریخت شناسی هندسی برگ راش شرقی در ارتفاعات مختلف و مقایسه نتایج آن با تغییرات ریخت شناسی سنتی می باشد.مواد و روش: در این تحقیق از جمعیت طبیعی راش شرقی در چهار ایستگاه ارتفاعی نمونه برداری شد. در مطالعه ریخت شناسی سنتی، 40 درخت و در ریخت شناسی هندسی 10 درخت در هر ارتفاع انتخاب، و از هر جهت تاج درخت 1 برگ انتخاب گردید. در مطالعه سنتی صفات ریخت شناسی شامل طول پهنک، عرض پهنک، مساحت پهنک ، محیط پهنک ، ضریب شکل برگ و نسبت طول به عرض با دستگاه اندازه گیری Leaf Area Meter اندازه گیری گردید. در مطالعه هندسی نیز، نمونه برگ های جمع آوری شده خشک و سپس به صورت دیجیتالی با اسکنر به شکل تصویر ذخیره شد. و از 8 صفت مورفولوژیکی برگ که بصورت لندمارک بر روی تصاویر اسکن شده قرار گرفتند برای ارزیابی تغییرات ریخت شناسی هندسی برگ راش شرقی در ارتفاعات مختلف استفاده گردید، تجزیه و تحلیل داده ها با آزمون تجزیه واریانس چندطرفه و آزمون دانکن انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که ارتفاع یکی از عوامل مهم شکل گیری ریخت شناسی برگ در راش شرقی است. درختانی که در ارتفاعات رشد می کنند، عموماً دارای برگ های کوچک تر هستند که نشان دهنده ی سازش راش شرقی با شرایط محیطی در هر طبقه ارتفاعی می باشد. صفات ابتدای دمبرگ، انتهای دمبرگ، آخرین رگبرگ سمت چپ، بیشترین پهنای برگ از سمت چپ، بیشترین پهنای برگ از سمت راست در ریخت شناسی هندسی و صفات محیط و مساحت در ریخت شناسی سنتی موثرترین صفات در تفکیک جمعیت ها معرفی شدند.نتیجه گیری: در این مطالعه مشخص شد جمعیت های ارتفاعات مختلف در هر دو روش ریخت شناسی هندسی و سنتی از هم تفکیک شدند و نشان داده شد که دو روش سنتی و هندسی تقریبا بطور کامل بین نمونه ها یکسان عمل نمی کند. گروه بندی بیشتر جمعیت ها در ریخت شناسی هندسی نشان دهنده ی کارایی و دقت بیشتر این روش در تفکیک جمعیت ها است. با استفاده از این روش مدرن، اطلاعات هندسی در مورد تفاوت های ریختی را می توان در تصاویر و نمودارهای مختلف نمایش داد، در نتیجه تفاوت ها در جمعیت ها برجسته شده و قابلیت تفسیر نتایج افزایش می یابد. تعیین موثرترین صفات در تفکیک جمعیت ها نیز نشان دهنده ی قابلیت روش هندسی در تعریف صفات متفاوت تر و با جزییات بیشتر است.

در این پژوهش، کارایی حذف نیترات توسط جاذب برگ راش در آزمایش های ناپیوسته و پیوسته مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا طی آزمایش های ناپیوسته، اثر pH، زمان تماس، جرم جاذب و غلظت اولیه نیترات بر حذف نیترات بررسی شد. نتایج نشان داد که با افزایش pH، بازدهی و ظرفیت جذب کاهش یافت و جذب نیترات توسط میلی و نانوجاذب برگ راش به ترتیب 120 و 90 دقیقه پس از شروع آزمایش به تعادل رسید. با افزایش غلظت نیترات، بازدهی حذف نیترات میلی و نانوجاذب برگ راش به ترتیب از 59/2 به 39/7 و از 82/1 به 69/9 درصد کاهش یافت. در ادامه طی آزمایش های پیوسته دبی های 5، 8 و 11 میلی لیتر در دقیقه و غلظت های نیترات 15، 50 و 120 میلی گرم در لیتر مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که با افزایش غلظت نیترات از 15 به 120 میلی گرم در لیتر زمان اشباع برای میلی جاذب برگ راش از 240 به 150 دقیقه و برای نانوجاذب برگ راش از 360 به 270 دقیقه کاهش یافت. مدل های توماس، دوز-پاسخ و یون-نلسون بر نتایج حاصل از آزمایش های پیوسته برازش داده شدند. مدل توماس با دقت بالایی بر داده های آزمایشگاهی برازش یافت. درمقایسه جاذب ها، نانوجاذب دارای قابلیت جذب بیشتری بوده است.

این تحقیق به منظور بررسی تاثیر تنوع جغرافیایی بر صفات مورفولوژیک و آناتومیک برگ راش شرقی  (Fagus oreintalis Lipsky)در استان گیلان صورت گرفت. بدین منظور پنج حوزه جنگل داری شامل آستارا (حوزه شماره 1)، اسالم (حوزه شماره 7)، فومن (حوزه شماره 14)، چره (حوزه شماره 20)و شن رود (حوزه شماره 24) انتخاب شدند. در بخش میان بند حوزه های مورد مطالعه نمونه های برگ از بخش میانی تاج 40 درخت سالم (با قطر برابر سینه بین 30-50 سانتی متر) جمع آوری شدند (از چهار جهت هر درخت). پس از جمع آوری برگ ها، 8 صفت مورفولوژیک سطح برگ، طول برگ، عرض برگ، طول دمبرگ، وزن برگ در واحد سطح، فاصله رگبرگ های اصلی، ضخامت برگ‏، تراکم برگ و همچنین 2 صفت آناتومیک برگ شامل طول دهانه روزنه و تعداد روزنه در واحد سطح مورد اندازه گیری قرار گرفتند. نتاج این تحقیق نشان داد که همه صفات مورد مطالعه به غیر از طول دمبرگ دارای اختلاف آماری معنی داری در سطح 5 درصد می باشد. در نهایت برای رسته بندی از روش تجزیه خوشه ای (نرم افزار (SPSS استفاده شد که بر این اساس، حوزه های مورد مطالعه به سه دسته: 1- فومن 2- اسالم و آستارا و 3- شن رود و چره تقسیم بندی شدند. همچنین با توجه به معنی داری همبستگی بین صفات مورد مطالعه با عرض جغرافیایی و فاکتورهای ادافیکی در سطح 5 درصد می توان نتیجه گیری کرد که تنوع جغرافیایی عامل اصلی به وجود آمدن تفاوت ها و در نهایت گروه های مذکور است.

نیترات یکی از آلاینده های عمده ای است که به طور گسترده در منابع آبی بسیاری از کشورها وجود دارد که منجر به بروز مشکلات زیست محیطی می شود. در این پژوهش با استفاده از سیستم ناپیوسته، حذف نیترات از محلول های آبی توسط میکرو و نانو ذرات برگ درخت راش مورد بررسی قرار گرفت. پس از تهیه و اصلاح جاذب ها، تاثیر اسیدیته محلول، زمان تماس و مقدار جاذب بر جذب نیترات بررسی شد. به منظور مدل سازی فرایند جذب از مدل های سینتیک و ایزوترم جذب استفاده شد. نتایج نشان داد که اسیدیته و مقدار بهینه جاذب برای حذف نیترات توسط میکرو و نانوجاذب برگ راش به ترتیب 3 و 10 گرم در لیتر می باشد. زمان تعادل برای میکروجاذب برگ راش 120 دقیقه و برای نانوجاذب برگ راش 90 دقیقه به دست آمد. از بین مدل های سینتیک، مدل سینتیک هو و همکاران برای میکروجاذب و مدل سینتیک لاگرگرن برای نانوجاذب بهترین برازش را داشته است. مقایسه مدل لانگمویر نشان داد که بیشینه ظرفیت جذب برای نانوجاذب برگ راش (69/16 میلی گرم بر گرم) بیشتر از میکروجاذب برگ راش (68/10 میلی گرم بر گرم) است. یافته ها نشان داد که نانو ذرات برگ راش توانایی بیشتری در حذف نیترات از محلول های آبی دارد.

در این مطالعه فنولوژی گونه راش در سه محدوده ارتفاعی (400 تا 700 متر، 700 تا 1000 متر و 1000 تا 1300 متر)، در دو جهت (شمالی و جنوبی) و در منطقه کوهستانی جنگلی واقع در حوزه 21 استان گیلان مورد بررسی قرار گرفت. در مجموع 6 قطعه نمونه یک هکتاری انتخاب و در هر قطعه نمونه 100 اصله درخت سالم علامتگذاری و در ماه های مختلف سال در دفعات متعدد مورد بازدید قرار گرفت و مشاهدات در جداول مربوط درج گردید. همچنین از تصاویر سنجنده IRS-LISSIII در طول دوره مطالعه استفاده گردید. پس از تصحیح هندسی با دقت کمتر از 0.5 پیکسل و تصحیح اتمسفری تصاویر با تولید شاخص NDVI مراحل فنولوژیک گونه راش ایرانی مورد پایش قرار گرفت. نتایج نشان می دهد ظهور برگ و گلدهی از هفته سوم فروردین تا هفته اول اردیبهشت، شروع ریزش برگ اوایل هفته چهارم آبان و پایان ریزش برگ اواخر هفته اول آذر می باشد. همچنین کلیه برداشت های فنولوژیکی پس از تبدیل به گذشت روز از سال مورد تجزیه قرار گرفتند نتایج نشان داد که کلیه سطوح مورد بررسی شامل سال، ارتفاع، جهت و گونه از لحاظ صفات فنولوژیکی مورد بررسی دارای اختلاف معنی داری با همدیگر بودند. حداکثر مقدار 6.0 NDVI در مرحله کامل شدن برگ و افزایش NDVI به مقدار 0.31مرحله ظهور برگ و کاهش NDVI به مقدار 0.33 مرحله خزان برگ در گونه راش ایرانی را نشان می دهد.

هدف این مطالعه بررسی عناصر غذایی در برگ و خاک راش (Fagus orientalis Lipsky) در راشستانی با مراحل مختلف تحولی به منظور آگاهی از رابطه وضعیت خاک و تغذیه درختان با ساختار اکوسیستم بود. اطلاع از چگونگی تغییرات عناصر و ارتباط این تغییرات با مراحل تحولی راش که در سطح جنگل قابل مشاهده است، امکان مدیریت بهتر این توده ها را فراهم می سازد. سه قطعه نمونه یک هکتاری در سه مرحله تحولی راش (جوانی، اوج و پوسیدگی) درنظر گرفته شدند. در هر قطعه نمونه یک خط نمونه و در هر خط نمونه چهار قطعه نمونه 400 متر مربعی انتخاب شدند. برای بررسی خصوصیات خاک از چهار گوشه و مرکز هر قطعه نمونه، نمونه هایی از عمق های صفر تا 10 و 10 تا 20 سانتی متری برداشت و تجزیه شد. همچنین از 10 درخت نمونه برداری برگ انجام شد و عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، منیزیم، کلسیم، روی، آهن و منگنز اندازه گیری شدند. بر اساس نتایج به دست آمده، درصد کربن و مواد آلی در خاک منطقه ای که در مرحله پوسیدگی قرار داشت، بیشتر از دو مرحله دیگر بود. پتاسیم تبادلی و فسفر قابل جذب در خاک درختانی که در مرحله جوانی قرار داشتند، بیشتر بود. عناصر غذایی و مواد آلی خاک در خاک سطحی بیشتر از عمقی بود. تجزیه برگ نیز نشان داد که عنصر نیتروژن در مرحله پوسیدگی بیشتر از مراحل دیگر بود و عناصر دیگر تغییرات زیادی نداشتند. جذب عناصر غذایی نیز مستقل از میزان عناصر غذایی در خاک بود. اگرچه مقدار عناصر غذایی برگ درختان راش در مراحل مختلف تحولی تفاوت هایی با هم داشتند، اما دامنه تغییرات و نسبت عناصر غذایی در محدوده مشخصی بود که نشان دهنده سلامت این اکوسیستم بود.

ارزیابی تغییرات صفات کاربردی گیاه در طول گرادیان ارتفاعی برای درک سازگاری جوامع و پاسخ آن ها به تغییرات اقلیمی بسیار مفید است. به منظور بررسی تأثیر این تغییرات بر پاسخ های ریخت شناسی و فیزیولوژیکی راش (Fagus orientalisLipsky)، نمونه برداری برگ در نیمی از جهت های شمالی و جنوبی تاج درختان این گونه در سه ارتفاع 700، 1200 و 1700 متری از سطح دریا در جنگل های ماسال استان گیلان انجام شد. نتایج نشان داد که ویژگی های ریخت شناسی برگ در بین جمعیت ها و ویژگی های فیزیولوژیکی برگ در بین و درون جمعیت ها، اختلاف معنی داری داشتند. با افزایش ارتفاع از سطح دریا، مقدار سطح برگ، سطح ویژه برگ و محتوای آب نسبی نمونه های جمع آوری شده از دو نیمه تاج درختان افزایش یافت، اما از ارتفاع دوم به بعد، از مقدار این ویژگی ها کاسته شد. مقدار کلروفیل a، b، کلروفیل کل و کاروتنوئید در سه ارتفاع مختلف در نیمه شمالی تاج درختان از نیمه جنوبی بیشتر بود. مقدار کاروتنوئید نیز با افزایش ارتفاع (از ارتفاع پایین تا ارتفاع بالا) در هر دو نیمه تاج درختان افزایش یافت. میانگین بیشترین تأثیرپذیری از محیط برای ویژگی های فیزیولوژیکی در نیمه شمالی به کاروتنوئید (0/6) و در نیمه جنوبی به نسبت کلروفیل a/b (0/84) اختصاص یافت. در بین ویژگی های ریخت شناسی، بیشترین میانگین تأثیرپذیری از محیط در نیمه های شمالی و جنوبی تاج درختان در محتوای آب نسبی مشاهده شد (به ترتیب 0/81 و 0/9). میانگین تأثیرپذیری ویژگی های فیزیولوژیکی در طول گرادیان ارتفاعی، روند افزایشی داشت و نیز مقدار بیشتری نسبت به ویژگی های ریخت شناسی نشان داد. نتایج این پژوهش نشان داد که جمعیت های راش با تغییر در ویژگی های برگ در ارتفاعات مختلف به تغییرات محیطی پاسخ می دهند.

افتادن خشکه دارهای سرپا مترادف با تغییر نقش اکولوژیکی آنها در اکوسیستم جنگل و عبور از مرحله ای به مرحله دیگر می باشد. این عبور و گذر از مراحل مختلف همواره مورد توجه اکولوژیست ها و جنگل شناسان بوده که در این پژوهش نیز مورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش 215 خشکه دار در جنگل خیرود اندازه گیری و از بین آنها 64 خشکه دار به صورت تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. به طوری که تاثیر هر یک از عوامل اندازه خشکه دار (قطر برابر سینه)، درجه پوسیدگی و کیفیت آن، گونه درختی و شیب عرصه در میزان افتادن خشکه دارهای راش و ممرز بررسی و تجزیه آماری شدند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که میزان افتادن خشکه دارهای راش به مراتب بیشتر از خشکه دارهای ممرز می باشد، هر چند که خشکه دارهای راش در جنگلهای طبیعی ارتفاع کمتری را در مقایسه با خشکه دارهای ممرز نشان می دهند. بررسی روند تغییرات ارتفاع شکستگی خشکه دارها نشان داد که با افزایش شیب عرصه میزان افتادن خشکه دارها افزایش می یابد، هرچند که این تاثیر معنی دار نمی باشد. همچنین با افزایش درجه پوسیدگی، میزان افتادن خشکه دارها در جنگل به شدت افزایش می یابد. بر اساس نتایج بدست آمده، تاثیر درجه پوسیدگی و اندازه خشکه دار در میزان افتادن آن در سطح 1% معنی دار است، در عین حال نوع گونه و شیب عرصه تاثیر معنی داری در میزان افتادن خشکه دارها نشان نمی دهند. با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش شمای پویایی خشکه دارها نیز ارائه گردید.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.